X
تبلیغات
سه تار خانه - 4- درباره‌ی کوک کردن-1


سه تار خانه

.

مطالب بیشتر درباره ی کوک را در این صفحه پی بگیرید.


تعریفِ کوک: تنظیمِ کششِ سیم‌ها نسبت به یکدیگر؛ که سیم‌ها را در فاصله‌های موسیقایی‌ی مناسبی (بسته به دستگاه) نسبت به یکدیگر قرار می‌دهد.


هر دستگاه را می‌توان در چند نوع کوک اجرا کرد. کوک‌های معمول که درآموزشِ ردیفِ دستگاهی با آنها کار می‌کنیم شش گونه‌اند: برای ماهور و چهارگاه و احیانا ابوعطا (از راست به چپ: دو-سل-دو-دو)، برای شور، دشتی، افشاری و بیاتِ کرد: (دو-سل-دو-فا)، برای بیاتِ ترک (یا همان بیاتِ زند) : (دو-سل-سی‌بمل-فا)، برای سه‌گاه (دو-سل-لا کردن-فا)، برای همایون، نوا و بیاتِ اصفهان: (دو-سل-ر-ر)، راست‌پنجگاه: (دو-فا-دو-دو).

برای کوکِ سه‌تار پیش از هر چیز به این نکته‌ی مهم توجه کنید: در همه‌ی کوک‌ها (بجز سه‌گاه) ما با ایجاد فاصله‌های اول، چهارم، پنجم و هشتم سر و کار داریم. یعنی در همه‌ی آنها این فاصله‌ها را روی سیم‌های مختلفی ایجاد می‌کنیم و گونه‌گونی‌ی این کار کوک‌های مختلف را بوجود می‌آورد. شما باید بتوانید این فاصله‌ها را رو سیم‌ها بوجود‌ آورید. برای این کار باید خوب توجه کنید که درستی‌ی کوکِ  فاصله‌ی یکم و چهارم و پنجم و هشتم را گوش باید بتواند تشخیص دهد و اگر نتواند نمی‌توانیم سازمان را کوک کنیم. برای تقوتِ مهارت در کوکِ این فاصله‌ها باید به دقت و تکرار به آثار گوش دهید و بکوشید تا به آواز آنها را بخوانید و به کمکِ هنرآموز آن فاصله‌ها را بشناسید و بخوانید. (چگونگی‌ی آموزشِ این فواصل را جای دیگر می‌آورم.)

دستورِ کوکِ شور (و دشتی و ابوعطا و بیات کرد و افشاری) (دو-سل-دو-فا):

در هر سه بار کوکی که می‌کنید (سیمِ دوم (سل) با مشتاق- سیمِ اول (دو) با مشتاق- بم با مشتاق) سیمی را که می‌خواهید کوک کنید با سیمی که می‌خواهید ‌سیم را با آن در فاصله‌ای کوک کنید به‌طورِ هم‌زمان بنوازید (تک‌سیم نزنید) تا فاصله‌ی زیبا و هارمونیکِ یکم، پنجم، چهارم یا هشتم را بتوانید بهتر بشنوید –همانگونه که در عمل و در هنگامِ نوازندگی همان‌طور غیرِ تک‌سیم میِ‌زنید و می‌شنوید. سیمِ بم را با مشتاق به‌مضرابِ چپ بزنید و بقیه‌ی سیم‌ها را با مضرابِ راست؛ بدین ترتیب که ابتدا سیمی را که می‌خواهید کوک کنید با سیمِ کناری‌ی آن (سیمِ سمتِ چپِ آن) بزنید و با ارتعاشی که هنوز دارد آن را بکشید تا به صدای دلخواهتان برسد –نه اینکه ابتدا سیم را بکشید و بعد از آن مضراب بزنید تا صدای آن را بشنوید.

پس از همه‌ی این مراحل دوباره باید کوکِ سیم‌ها را بسنجید و تغییراتی که به احتمال زیاد در همین فاصله در آنها ایجاد شده است را اصلاح کنید. این تغییراتِ احتمالی به این سبب است که با تغییرِ کششِ سیم‌های اطراف به چوبِ بالای دسته‌ی سه‌تار فشار می‌آید و گوشی‌ها و همچنین وضعیتِ دسته‌ی سه‌تار ممکن است تغییراتِ بسیار اندکی داشته باشند که برای گوش‌های حساس آزار دهنده است. پس، پس از تکمیلِ کوکِ اولیه، به تصحیحِ آن بپردازید و کار را تمام کنید.

کوکِ دستگاهِ ماهور و چهارگاه (دو-سل-دو-دو)

با رعایتِ همان نکاتی که در بالا آوردیم، اینک ابتدا سیمِ اول و دوم و سوم (مشتاق) را مانند کوک دشتگاهِ شور کوک کنید و سپس سیمِ بم را با سیمِ مشتاق در فاصله‌ی هشتمِ پایین رونده (بم) قرار دهید.

کوکِ دستگاهِ همایون و نوا و آوازِِ بیاتِ اصفهان (دو-سل-ر-ر)

سیمِ مشتاق را با نوتِ پایه‌ی دستگاه یعنی سل در فاصله‌ی پنجمِ (بالا رونده) کوک کنید و سپس سیمِ بم را با مشتاق در فاصله‌ی هشتم (پایین رونده) کوک کنید و در نهایت سیمِ اول را با سیمِ دوم (سل) در فاصله‌ی چهارم (پایین رونده) کوک کنید.

کوکِ دستگاهِ راست‌پنجگاه (دو-فا-دو-دو)

سیمِ دوم (در اینجا فا) را با مشتاق در فاصله‌ی پنجم قرار دهید و سپس سیمِ بم را با مشتاق در فاصله‌ی هشتم (پایین رونده) و سیمِ اول را با سیمِ دوم (فا) در فاصله‌ی هشتم (بالا رونده) قرار دهید. کوک کردنِ راست‌پنجگاه مانند کوک کردنِ همایون و نوا و بیاتِ اصفهان است با این تفاوت که در راست‌پنجگاه سیمِ اول با سیمِ دوم بر خلافِ آن دو دستگاه در فاصله‌ی پنجم کوک می‌شود –نه چهارم.

کوکِ آواز بیاتِ ترک (یا بیاتِ زند) (دو-سل-سی بمل-فا)

ابتدا سه‌تار را دقیقا همانندِ دستگاه‌ِ شور (که در بالا آمد) کوک کنید و پس از آن سیمِ مشتاق را که در فاصله‌ی پنجم (بالا رونده) با سیمِ بم (فا) قرار دارد در فاصله‌ی چهارم (بالا رونده) با آن قرار دهید.

کوکِ دستگاهِ سه‌گاه (دو-سل-لا کرن-فا)

ابتدا سه‌تار را همچون دستگاهِ شور کوک کنید و پس از آن، سیمِ مشتاق را با نوتِ لا کرن (پرده‌ی اول روی سیمِ دوم (سل)) هم‌صدا (در فاصله‌ی اول) کوک کنید. در سه‌گاه نمی‌توان مانند دستگاه‌های دیگر همه‌ی سیم‌ها را با استفاده از فاصله‌های چهارم و پنجم و اول و هشتم به‌دست آورد و کوک کرد و سیمِ مشتاق (در اینجا لا کرن) در فاصله‌ای با سیم‌های دیگر نیست که برای گوش به راحتی قابل تشخیص باشد. در اینجا باید پرده‌ی اول روی سیمِ سل را که همان لا کرن است با کمکِ آواز و استاد و ... در سرِ جای درستِ خویش جا انداخت و با کمکِ آن سیمِ مشتاق را در فاصله‌ی یکم (یعنی هم صدا) با آن کوک کرد.
نخست کششی مناسب برای سیم دوم (سل) انتخاب کنید و سپس سیمِ مشتاق (سوم) را با سیمِ دوم (سل) فاصله‌ی چهارم کوک کنید. اینکه چرا نخست به عنوانِ مبنا سیمِ دوم (سل) را انتخاب می‌کنیم به این دلیل است که برای ایجادِ یک فاصله (در اینجا فاصله‌ی چهارم) برای گوش ایجادِ فاصله از پایین به بالا آسان‌تر از بالا به پایین است؛ یعنی اگر سل را داشته باشیم و بخواهیم سیمِ مشتاق را بکشیم تا نوتِ دوی بالاتر به‌دست آید ساده‌تر از این است که دو را داشته باشیم و بخواهیم سلِ پایین‌تر از را به دست آوریم و دلیلِ فرعی‌ی دیگر اینکه در کوکِ شورِ سل نوتِ مبنای دستگاه سل است و اکثر اوقات ما با داشتنِ آن مبنا می‌خواهیم سازمان را کوک کنیم. در موردِ میزانِ کششِ اولیه‌ی سیمِ دوم (سل) هم این را می‌افزایم که اینکه کششِ سیمِ دوم (سل) -به‌عنوانِ مبنا برای همه‌ی سیم‌های دیگر- چقدر باشد بسته به سلیقه، شیوه‌ی نوازندگی، ویژگی‌های روحی‌ی نوازنده و ویژگی‌های شخصی‌ی هر ساز و زمان و مکان و حال تفاوت می‌کند. هر سه‌تاری ارتفاعِ کوکِ ویژه‌ی خودش را دارد؛ بعضی سه‌تارها در کوک‌های بالاتر نیکوتر پاسخ می‌دهند و بعضی پایین‌تر و استاندارد و کششِ قراردادی‌ی ثابتی برای سیمِ اول به‌عنوانِ نوتِ دو در سه‌تار – و دیگر سازهای ردیف- وجود ندارد. اینکه چنین استانداردی در اینجا وجود ندارد، به‌معنای ضعف یا نقصِ این سازها نیست بلکه در تک‌نوازی و بداهه‌نوازی که کارکردِ اصلی‌ی این سازهاست این ویژگی مایه‌ی امکاناتِ بیشتر برای نوازندگی و رنگارنگی و خلاقیت‌های هنری است و از نقاطِ قوتِ این سازها محسوب می‌شود. اما پس از ایجادِ فاصله‌ی چهارم بینِ سیمِ دوم (سل) و مشتاق، سیمِ اول را با مشتاق هم‌صدا کنید (فاصله‌ی یکم) و پس از آن سیمِ بم را با مشتاق در فاصله‌ی پنجمِ پایین رونده کوک کنید.
.
نوشته شده توسط سه تار| |


Design By : Night Skin